黑料福利网

Met zijn pensionering op 31 oktober maakt Paul Koenraad net zijn 40-jarig dienstverband niet vol 鈥� op 15 september 2025 was het 39 jaar geleden dat hij hier als promovendus binnenkwam. In die tijd heeft Koenraad de 黑料福利网 in al haar facetten gezien: hij klom op tot hoogleraar, fungeerde tien jaar als voorzitter van zijn vakgroep, was vicedecaan van de faculteit Technische Natuurkunde (thans Applied Physics and Science Education), en decaan van de Honors Academy en de Graduate School.

Hij zag de universiteit groeien van een voornamelijk regionaal geori毛nteerde instelling met zo鈥檔 9.000 studenten tot de internationale organisatie van nu die zo鈥檔 14.000 studenten herbergt uit alle windstreken. En hij was actief betrokken bij de grootschalige onderwijsvernieuwingen die uitmondden in het huidige Bachelor College en de Graduate School.

Van arts naar natuur- en sterrenkunde

Het had niet veel gescheeld of Koenraad was helemaal niet op een universiteit terechtgekomen, en al zeker niet als natuurkundige, vertelt hij met zijn kenmerkende pretogen.

鈥滻k ben Natuur- en Sterrenkunde gaan studeren in Utrecht toen ik was uitgeloot voor medicijnen. Het idee dat ik arts wilde worden, bleek echter een tijdelijke dwaling, want toen ik na twee weken studie alsnog kon switchen, heb ik dat geen moment overwogen: ik zat helemaal op mijn plek.鈥�

Gevoel versus verstand

Na het behalen van zijn kandidaats, zoals dat toen nog heette, had hij de keuze om verder te gaan in de natuurkunde of in de sterrenkunde. Dat werd een keuze tussen het gevoel en het verstand, vertelt hij.

鈥淭erwijl mijn hart lag bij de sterrenkunde, zag ik de baankansen met die opleiding in die tijd somber in. Voor een academische carri猫re vond ik mezelf niet slim genoeg鈥�,鈥� zegt hij met een lach. Koenraad zag zichzelf wel terechtkomen bij het toenmalige Philips Natlab. Dus besloot hij voor natuurkunde te gaan, en alleen nog sterrenkundevakken te volgen voor de leuk, zonder er tentamen in te doen.

鈥淯iteindelijk was ik al 26 toen ik afstudeerde鈥�, vertelt hij. 鈥淚n die tijd gold dat je op je dertigste wel zo鈥檔 beetje binnen moest zijn in de industrie als je daar nog een carri猫re wilde opbouwen. Maar eigenlijk lag mijn hart bij de wetenschap.鈥�

鈥淭ijdens mijn masterfase had ik al twee publicaties geschreven en een conferentie bezocht. Dat smaakte naar meer. Ik twijfelde echter over een promotie, want ik was bang dat ik mijn kansen in de industrie zou verspelen als ik niet binnen vier jaar zou promoveren. Mijn vrouw spoorde me aan om dit keer mijn hart te volgen. Dat werd een succes, uiteindelijk ben ik zelfs in drie jaar gepromoveerd.鈥�

Mijn vrouw spoorde me aan dit keer mijn hart te volgen en te gaan promoveren.

Paul Koenraad

Begin chipontwikkeling

Op dat moment, we spreken eind jaren tachtig, werkte Philips aan het zogeheten MEGAchip-project, waarin het bedrijf samen met Siemens en met steun van de overheid een megabit chip wilde bouwen. Daarvoor zijn cleanrooms gebouwd in Nijmegen en Eindhoven.

鈥淒aar wilde ik bij betrokken zijn鈥�, vertelt Koenraad. 鈥淒oor mijn Utrechtse hoogleraar Rik Zijlstra werd ik gewezen op Joachim Wolter en ik hoorde dat zijn groep in Eindhoven III-V halfgeleidermaterialen (samengesteld uit elementen uit groep 3 en groep 5 van het periodiek systeem, red) ging groeien. Mijn proefschrift ging uiteindelijk over quantum Hall effecten, waar in het jaar daarvoor een Nobelprijs voor was uitgereikt.鈥�

Cruciale stap

Na zijn promotie wist de natuurkundige een KNAW-fellowship te bemachtigen. 鈥淚n dat kader ben ik een paar maanden naar IBM Research gegaan in de groep van Huub Salemink en Heinrich Rohrer. Die stap is van cruciaal belang geweest voor mijn verdere carri猫re, omdat ik daar in aanraking kwam met cross-sectionele Scanning Tunneling Microscopie, een uitvinding van de Nobelprijswinnaars Gerd Binnig en Heinrich Rohrer. Ik dacht meteen: Wow, wat kan ik daar allemaal mee bestuderen!鈥�

Uiteindelijk bouwde Koenraad zijn onderzoek en zijn latere groep op rondom deze techniek. 鈥淢et de cross-sectionele STM hadden wij een techniek die vrijwel niemand had, ook omdat IBM dit onderzoek vrij snel heeft stopgezet. Wij hebben deze techniek gebruikt om de groei van halfgeleiderstructuren zoals quantum dots en andere nanostructuren in beeld te brengen en individuele doteringsatomen (opzettelijk toegevoegde onzuiverheden om de materiaaleigenschappen te veranderen, red) te bestuderen.鈥�

Spannende ontwikkelingen

Gedurende de bijna vier decennia dat Koenraad actief is geweest in het halfgeleiderveld, heeft hij het radicaal zien veranderen. 鈥淚n de loop der tijd hebben we steeds meer controle verkregen over het gedrag van quantumsystemen. Mijn collega Erik Bakkers kan inmiddels zelfs zodanig materialen groeien dat ze van een indirecte naar een directe bandkloof gaan, waardoor je bijvoorbeeld silicium-germanium materiaal licht kunt laten uitzenden.鈥� Dit is lang een heilige graal geweest in de halfgeleiderwereld: doordat de inherente materiaaleigenschappen van silicium ervoor zorgen dat het geen licht kan uitzenden, was het bijvoorbeeld onmogelijk om lasers te integreren in elektronische chips die op dit materiaal zijn gebaseerd.

Een andere ontwikkeling die hij met tevredenheid beziet, is de transformatie van het ouderwetse vakgroepmodel met 茅茅n hoogleraar aan de top, naar het huidige PI-model waarbinnen meerdere hoofdonderzoekers in dezelfde groep samenwerken aan een breder onderzoeksveld.

Het PI-model is voor mij d茅 manier waarop een wetenschappelijke groep zou moeten werken. Er moet niet maar 茅茅n hoofdaap op de rots zitten.

Paul Koenraad

鈥淶elf heb ik dit maatschapsmodel al vroeg in mijn groep ge茂mplementeerd, omdat dit voor mij d茅 manier is waarop een wetenschappelijke groep zou moeten werken. Iedereen moet in principe voltijds hoogleraar kunnen worden op basis van de kwaliteit van zijn of haar werk, en er moet niet maar 茅茅n hoofdaap op de rots zitten. Samen kun je grotere plannen en investeringen oppakken en een stuk onderwijs verzorgen in een bepaald competentiegebied.鈥�

Passie voor onderwijs

Gedurende zijn hele carri猫re heeft onderwijs Koenraads speciale belangstelling gehad. Al in de jaren negentig experimenteerde hij samen met Andr茅 Duif aan de faculteit Technische Natuurkunde met ontwerpgericht onderwijs.

鈥淒at was achteraf gezien Challenge-Based Learning in een embryonaal stadium鈥�, zegt hij lachend. Studenten kregen een open vraag voorgelegd en konden vervolgens zelf een onderzoek opzetten. 鈥淗elaas hebben we dat experiment destijds moeten stoppen omdat het te veel beslag legde op onze technici.鈥�

Basis voor het Bachelor College

Zijn inspanningen voor onderwijsvernieuwing bleven ook in de hogere regionen van de universiteit niet onopgemerkt. Dus toen er plannen ontstonden om een minor-major systeem op te zetten, werd Koenraad gevraagd om dat te co枚rdineren. 鈥楧aarmee legden we in feite de basis voor wat nu het Bachelor College is.鈥�

In diezelfde tijd liep er een landelijk programma om het niveau van het technisch onderwijs te verbeteren. Universiteiten moesten daartoe een Honors Academy opzetten met tenminste honderd ge茂nteresseerde studenten. Ook dat ging hij trekken, als Dean Honors Academy. 鈥淒aar hebben we het idee van Challenge-Based Learning feitelijk verder uitgebouwd.鈥�

Enthousiasme aanwakkeren

Wat hij zo mooi vindt aan Challenge-Based onderwijs? Daar hoeft hij niet lang over na te denken. 鈥淒at het draait om open problemen die dicht tegen het onderzoek aan kunnen zitten, dat mensen van verschillende achtergronden met elkaar samenwerken, en dat het tot hele verrassende uitkomsten leidt. Maar bovenal: deze vorm van onderwijs leidt tot een dieper begrip bij de studenten, en een groter enthousiasme om nieuwe dingen te leren.鈥�

Challenge-Based Learning leidt tot een dieper begrip bij studenten, en een groter enthousiasme om dingen te leren.

Paul Koenraad

Het is precies dat element van enthousiasme aanwakkeren dat Koenraad ten diepste motiveert. 鈥淚k haal er ontzettend veel lol uit om bij anderen zo鈥檔 lampje aan te kunnen steken.鈥�

 Met diezelfde missie begon hij acht jaar geleden ook aan zijn laatste nieuwe klus als Dean van 黑料福利网鈥檚 Graduate School. 鈥淥p een gegeven moment heb je in je onderzoek genoeg mooie publicaties en invited talks gescoord. Ik zocht een nieuwe uitdaging voor mezelf en die vond ik in het nemen van meer bestuurlijke verantwoordelijkheid.鈥�

Graduate School

Ook op die periode kijkt hij met dankbaarheid terug. 鈥淗et opstellen van een nieuwe strategie voor de masters was bijvoorbeeld een heel waardevol proces. Daarnaast heb ik ervan genoten om samen met internationale partners EuroTeQ Engineering University op te zetten. Als het gaat om PhD-studenten ben ik blij dat ik veel heb kunnen bijdragen aan de sociale kant, onder andere door het opzetten van een competentieprofiel.鈥�

Maar het meest trots is Koenraad op de ontwikkeling van de EngD-opleidingen. 鈥淗et is goed dat we op nationaal niveau meer ruimte hebben gemaakt voor dat type opleiding, en het accreditatiesysteem ervoor hebben gemoderniseerd.鈥�

鈥淭e weinig mensen realiseren zich dat maar liefst een vijfde van al onze afgestudeerden van postmaster-opleidingen een engineering doctorate titel krijgt: we leveren jaarlijks vierhonderd promovendi af, en honderd EngDs. Bedrijven dragen bijna acht miljoen euro bij aan deze opleidingen.鈥�

鈥淎ls 黑料福利网 staan we voor talentontwikkeling, wetenschapsontwikkeling, en impact en innovatie. Voor die laatste categorie zijn bij een technische universiteit juist de EngDs cruciaal. Mijn stelling is dat de 黑料福利网 zonder EngD niet compleet is.鈥�

De 黑料福利网 is zonder EngD niet compleet.

Paul Koenraad

Erfenis

Gevraagd naar zijn erfenis, komt het onderwijs als eerste in hem op. 鈥滻k hoop dat mijn inspanningen eraan hebben bijgedragen dat studenten nu met meer plezier rondlopen op de 黑料福利网, en dat we de postgraduate studenten beter ondersteunen in hun ontwikkeling.鈥�

Want de natuurkundige is een docent in hart en nieren. 鈥淭erugkijkend waren de meest coole momenten van mijn carri猫re als ik een publiek de ogen kon openen over recent onderzoek en kon laten zien hoe iets nou echt werkt.鈥�

Het is ook de reden waarom hij in zijn vrije tijd als voorzitter van de vereniging voor weer- en sterrenkunde Galaxis cursussen sterrenkunde voor beginners geeft. 鈥淚k zou graag ook een cursus voor gevorderden geven. Wellicht krijg ik daar nu eens tijd voor.鈥�

Legio plannen

Afgelopen voorjaar heeft Koenraad voor het eerst met eigen ogen het noorderlicht gezien. 鈥淚k ga dan meteen uitzoeken hoe dat nou eigenlijk komt, en dan blijkt het heel anders te zitten dan lang werd gedacht.鈥�

Na een kort college over hoe een plasma ontstaat dat het magneetveld van de aarde verandert waardoor geladen deeltjes de atmosfeer in worden geschoten, komt hij terug op zijn plannen voor na zijn pensioen.

Terug de collegebanken in

鈥淢isschien dat ik me wel weer inschrijf als student sterrenkunde in Leiden鈥�, droomt hij hardop. 鈥滿aar ik vind ook menselijke historie interessant. Meteen na mijn afscheidsrede reizen mijn vrouw Anne-Marie en ik af naar de Dordogne, waar zij een schildercursus gaat doen en ik grottekeningen ga bekijken. Fas-ci-nerend! Die tekeningen zijn dus 35.000 jaar oud h猫. En ze zijn zo levendig, alsof ze gisteren geschilderd zijn.鈥�

Enthousiast verzamelaar

鈥淥h, en ik verzamel antieke kaarten, van Den Bosch en Brabant. Mijn doel is om vijftig eerste drukken te hebben, ik zit nu op dertig. Maar dat verzamelen heb ik tot nu toe vooral online gedaan. Een paar weken geleden ben ik voor het eerst naar een zogeheten mapfair geweest. Dat wil ik veel vaker gaan doen. Mensen weten daar alles over hoe die kaarten gedrukt werden, hoe men bepaalde hoe je verschillende soorten gebied moest aangeven, hoe de drukkunst werd aangepast, 鈥︹��

Voor wie het zich nog afvroeg: nee, Paul Koenraad is allesbehalve bang dat hij zich zal gaan vervelen. Maar het dagelijks contact met studenten en collega鈥檚, dat zal hij zeker gaan missen.