黑料福利网

Het voelt tegenstrijdig: een universitair hoofddocent Filosofie van Innovatie die waarschuwt tegen te veel innovatiedrang. 鈥淚k ben zeker niet t茅gen innovatie鈥�, zegt Krist Vaesen, 鈥渕aar ik ben wel tegen de gedachte dat iets nieuws altijd beter is. We hebben te weinig aandacht voor bevestigen, verdiepen, herhalen.鈥�

Vaesen is de eerste om toe te geven dat ook hij een neomaniak is. Hij stond jarenlang aan de frontlinie van wat hij in zijn boek neomanie noemt: de voortdurende zoektocht naar nieuwheid in de wetenschap.

Burn-out als kantelpunt

Twee jaar lang was Vaesen vrijgesteld van het geven van onderwijs om zich te kunnen wijden aan het binnenhalen van onderzoeksgeld voor zijn groep Philosophy & Ethics.

鈥淒at deed ik graag en zag het als een compliment dat de faculteit mij daarin ondersteunde. Ik was in die periode continu nieuwe idee毛n aan het genereren. Projectvoorstellen, nieuwe invalshoeken, nieuwe samenwerkingen. Dat lijkt creatief en productief, maar het put je uit.鈥�

Het ene na het andere nieuwe idee genereren, had mij helemaal uitgeput.

Ingenieur-filosoof Krist Vaesen

Vaesen belandde in een burn-out. 鈥淚k had niet echt door dat dit een ongezonde manier van werken was. Jezelf af en toe opnieuw uitvinden is leuk, maar als je dat voortdurend doet, verlies je jezelf.鈥�

Tijdens zijn burn-out zocht Vaesen naar oorzaken van zijn depressie. 鈥淚k herkende mezelf ineens in het begrip innovation fatigue. En vond vervolgens ook herkenning bij mijn collega鈥檚. Dat was een kantelpunt. Ik besefte: dit is niet alleen mijn verhaal. Dit is iets structureels.鈥�

Veel kleine eilandjes

Die drang naar steeds weer iets nieuws bleek geen individueel probleem, maar een systeemkenmerk. 鈥淛e krijgt een project voor een paar jaar en daarna moet je weer iets totaal nieuws verzinnen. Dat leidt tot fragmentatie: veel kleine eilandjes van onderzoek, zonder samenhangend geheel.鈥�

Hij besloot zijn bevindingen te delen in zijn boek Neomania, dat persoonlijk en analytisch is. Het boek raakt aan grote vragen over hoe de wetenschap is georganiseerd en hoe wetenschappers worden beloond.

Van crisis naar reflectie

De aanleiding voor Neomania is, naast zijn persoonlijke 鈥榗risis,鈥� ook de replicatiecrisis in de wetenschap. Die barstte in 2012 uit in de psychologie en kankeronderzoek, maar heeft inmiddels alle mogelijke disciplines bereikt, inclusief ingenieursdisciplines. 鈥淓xperimenten in baanbrekende studies bleken moeilijk, zo niet onmogelijk, te reproduceren. En zo鈥檔 lage reproduceerbaarheid ondermijnt de geloofwaardigheid van de wetenschap ernstig.鈥� 

鈥淗et herhalen van onderzoek levert vaak weinig erkenning, geld of publicatiekansen op. Wetenschappers worden beloond voor nieuwe resultaten, niet voor het controleren van bestaand werk.鈥�

鈥淪indsdien is er veel geschreven over wat er misgaat, maar opvallend weinig over hoe we het anders kunnen doen鈥�, stelt Vaesen.

Open science is noodzakelijk, maar dat alleen is niet voldoende.

Ingenieur-filosoof Krist Vaesen

Een sterkere focus op open science wordt vaak genoemd als oplossing voor de crisis. Data delen, open access publiceren, transparanter werken. 鈥淒at is allemaal noodzakelijk鈥�, zegt Vaesen. 鈥淢aar het is niet voldoende. Open science maakt dingen mogelijk, maar het zorgt er niet vanzelf voor dat mensen ook anders gaan werken. Als niemand die open data hergebruikt, schieten we er weinig mee op.鈥�

Volgens Vaesen moeten universiteiten, financiers en tijdschriften ook hergebruik belonen. 鈥淕eef credits voor replicaties. Voor het opzetten van grote onderzoeksprogramma鈥檚, waarin idee毛n de tijd krijgen om te rijpen. Maak zichtbaar wie wat bijdraagt en waardeer dat ook.鈥�

De wereld van de wetenschap verandert wel, maar traag. De afgelopen tien jaar is er wel degelijk iets veranderd, ziet hij. 鈥淥nderzoekers zijn het meer vanzelfsprekend gaan vinden om open access te publiceren, en om data te delen. Dat stemt hoopvol. Ook binnen onze universiteit is er meer aandacht voor het waarderen van werk binnen open science.鈥�

Nieuwheid als doel op zich

In Neomania beschrijft Vaesen hoe nieuwheid is uitgegroeid tot een doel op zich. Publiceren betekent verrassen. Subsidies gaan naar het originele idee. 鈥淲e zijn innovatie gaan verwarren met vooruitgang. Maar robuuste kennis bouw je niet door steeds opnieuw te beginnen.鈥�

Dat heeft gevolgen. Replicatiestudies zijn moeilijk te publiceren. Generalisaties en herhalingen leveren weinig status op. 鈥淚n andere sectoren is dat ondenkbaar: auto鈥檚 worden honderden keren getest voordat ze de weg op mogen. In de wetenschap doen we vaak 茅茅n experiment en gaan we verder. Omdat wetenschappers er niet voor worden beloond als ze hetzelfde experiment nog eens herhalen.鈥�

Auto鈥檚 worden honderden keren getest voordat ze de weg op mogen. In de wetenschap doen we vaak 茅茅n experiment en gaan we verder.

Ingenieur-filosoof Krist Vaesen

Volgens hem zit de kern van het probleem in de manier waarop wetenschap is georganiseerd en beloond. 鈥淗et gaat niet om slechte bedoelingen. Iedereen probeert het juiste te doen binnen de bestaande prikkels.鈥�

Van eilandjes naar programma鈥檚

Is er dan 茅茅n oplossing? Nee, zegt Vaesen. 鈥淗et is een combinatie van maatregelen.鈥� Een belangrijk element is meer co枚rdinatie. Minder losse projecten en meer gezamenlijke onderzoeksprogramma鈥檚.鈥�

鈥淥m robuuste en betrouwbare kennis te krijgen, moet je een stappenplan doorlopen. Als onderzoeksgemeenschap zou je moeten afspreken wie wat doet binnen dat plan鈥�, zegt hij. 鈥淲ie observeert nieuwe fenomenen. Wie repliceert. Wie ontwikkelt theorie. En ook: welke meetinstrumenten gebruiken we. Dat vraagt om standaarden en om afstemming.鈥�

Niet iedereen hoeft alles te doen, dat is juist ineffici毛nt.

Ingenieur-filosoof Krist Vaesen

Hij ziet dit als een vorm van team science. 鈥淣iet iedereen hoeft alles te doen. Dat is juist ineffici毛nt. Misschien moeten we meer onderzoekers aannemen die goed zijn in co枚rdinatie, of in routinematig werk.鈥�

Gezamenlijke aanvraag

Een voorbeeld komt uit zijn eigen praktijk. Samen met collega鈥檚 Dani毛l Lakens en Sajedeh Rasti en meta-onderzoekers aan andere universiteiten werkte hij aan een gezamenlijke aanvraag. In plaats van twintig kleine voorstellen dienden ze vanuit de meta-community twee gezamenlijke projecten in. 鈥淒e voorbereiding ging verrassend soepel,鈥� zegt Vaesen. 鈥淲e hadden goede gesprekken en bereikten snel consensus.鈥�

Leren van andere vakgebieden

In sommige disciplines is die co枚rdinatie al gebruikelijker. Vaesen wijst op de geneeskunde, waar regelmatig consensusconferenties worden georganiseerd. 鈥淒an spreken onderzoekers af welke vragen prioriteit hebben en welke uitkomstmaten belangrijk zijn. Dat helpt enorm.鈥�

Toch blijft het eerder uitzondering dan regel. Zeker in sterk competitieve vakgebieden. 鈥淗et vraagt om transuniversitaire en zelfs internationale samenwerking. Ook financiers zoals NWO en wetenschappelijke tijdschriften moeten daarin meebewegen. We moeten op grotere schaal denken.鈥�

Gebrek aan balans

Vaesen pleit ook voor zogeheten registered reports van onderzoeksprogramma's. 鈥淎ls je een plan uitwerkt voor een groot onderzoeksprogramma, dien je dat in bij een journal en die zegt 鈥榓ls je dit gaat doen, gaan wij erover schrijven, ongeacht of de uitkomst positief of negatief is. En ongeacht of het om iets nieuws gaat, of om replicatie.鈥�

Tegen de logica van grote uitgevers

Vaesen is kritisch over commerci毛le wetenschappelijke uitgevers. 鈥淶e verdienen enorm veel geld, terwijl wij het werk doen. En ze belonen vooral positieve en spectaculaire resultaten.鈥�

Zijn eigen boek verschijnt daarom diamond open access. Hij betaalt niet om te publiceren, de lezer leest gratis. 鈥淒at was voor mij een eyeopener鈥�, zegt hij. 鈥淗et kan dus wel.鈥�

Hij beseft dat dat niet voor iedereen een makkelijke keuze is. 鈥淧ubliceren in prestigieuze bladen zoals Nature helpt je carri猫re. Maar als je een vaste aanstelling hebt, kun je meer risico nemen. We hebben kritische massa nodig.鈥�

Mijn boek is een uitnodiging om anders te kijken en innovatie weer in dienst te stellen van wat wetenschap zou moeten zijn.

Ingenieur-filosoof Krist Vaesen

Vaesen zit niet stil. Hij werkt momenteel aan een nieuw boek, een praktische gids voor het lezen van wetenschappelijk nieuws, bedoeld voor studenten en het bredere publiek.

鈥淢ensen zijn gedesori毛nteerd. Ze horen dat de wetenschap faalt en verliezen vertrouwen. De wetenschap is belangrijk, maar het systeem is aan verbetering toe. Daar wil ik aan bijdragen.鈥�

Van analyse naar hoop

Wat hem hoop geeft, zijn jonge onderzoekers die de wetenschap mee willen en durven verbeteren. 鈥淗un energie is ongelooflijk. Ze willen echt iets veranderen. Dat was in mijn tijd als promovendus minder vanzelfsprekend.鈥�

Neomania is geen afrekening, benadrukt Vaesen. 鈥淗et is een uitnodiging. Om anders te kijken. Om innovatie weer in dienst te stellen van wat wetenschap zou moeten zijn: een betrouwbare manier om de wereld te begrijpen.鈥�