Delen

Duurzaamheidsambassadeur Anna Wieczorek legt de kracht van experimenten bij transities uit

12 februari 2026

Een grootschalige metastudie levert tien lessen op uit duizenden experimenten op het gebied van duurzaamheidstransities. Deze bevindingen zijn ook relevant voor de duurzaamheidsagenda van de 黑料福利网.

Duurzaamheidsambassadeur
Duurzaamheidsambassadeur Anna Wieczorek. Foto: Bart van Overbeeke

Bottom-up stedelijk experimenteren is essentieel om transformaties naar koolstofarme, veerkrachtigere, rechtvaardigere en duurzamere steden te realiseren. Dat is de belangrijkste conclusie van een grootschalige metastudie die is gepubliceerd in Nature Cities. Anna Wieczorek, duurzaamheidsambassadeur van de 黑料福利网, is een van de auteurs en legt uit hoe lessen uit duizenden experimenten op het gebied van duurzaamheidstransitie worden vertaald naar universitair beleid.

De afgelopen twintig jaar zijn steden steeds meer betrokken geraakt bij het aanpakken van duurzaamheidsuitdagingen. Ter voorbereiding op een speciaal IPCC-rapport over klimaatverandering en steden, dat in 2028 zal worden gepubliceerd, zijn negen internationale onderzoekers bijeengekomen om de balans op te maken van de diverse ervaringen, resultaten, uitdagingen en kansen die zij in twee decennia van onderzoek naar stedelijke experimenten hebben verzameld. De onderzoekers hebben hun bevindingen samengevat in tien lessen, die zij toelichten in hun gezamenlijke .

黑料福利网-onderzoeker Anna Wieczorek legt uit: 鈥淕edurende twintig jaar hebben we alle negen onderzoek gedaan naar praktijkgerichte stedelijke experimenten. Samen hebben we talloze gevallen in zowel ontwikkelde als ontwikkelingslanden bestudeerd, waaruit we tien lessen hebben getrokken over belangrijke processen, bestuur en politiek, en impact.鈥

Fietsen in Thailand

Wieczorek was zelf betrokken bij een onderzoek naar meer dan vierhonderd experimenten met de introductie van hernieuwbare elektriciteitstechnologie毛n en de transformatie van stedelijke mobiliteit in India en Thailand. 鈥淓en van de experimenten die we hebben bestudeerd, betrof een bottom-up initiatief in Chiang Mai van een inwoner die, ge茂nspireerd door de Nederlandse fietscultuur, een Gazelle uit Nederland had meegenomen en een zondagse fietsclub was begonnen, puur voor zijn plezier.鈥

鈥淒e club motiveerde later de aanleg van fietspaden en een fietsverhuurfaciliteit in een warm, vochtig land met slecht verkeer, waar fietsen niet het eerste is waar je aan denkt. Dit is een voorbeeld van hoe een klein experiment een nieuwe cultuur kan ontketenen en een alternatieve, schone manier van vervoer kan propageren.鈥

Het project illustreerde mooi een van de lessen uit de nieuwe onderzoekspublicatie: wil een experiment leiden tot blijvende verandering, dan moet het van onderaf worden georganiseerd en worden gedreven door intrinsieke behoeften.

Wieczorek: Bij de installatie van zonne-energiesystemen voor woningen hebben we bijvoorbeeld gezien dat wanneer deze ongevraagd aan een gemeenschap werden aangeboden, bijvoorbeeld door een internationale financieringsorganisatie en als onderdeel van een top-down 'technologieoverdracht鈥, mensen ze vaak in de schaduw installeerden. Of dat ze niet in staat waren om de technologie te onderhouden na afloop van de (financi毛le) looptijd van het project. PV-projecten (photovolta茂sche/zonne-energie) die lokaal werden ge茂nitieerd en gedreven door de noodzaak om iets te doen aan de slecht functionerende of ontbrekende infrastructuur, zoals een elektriciteitsnet, bleken echter een veel grotere kans van slagen te hebben.

Ruimte voor experimenten

De tien lessen die in het Nature-artikel worden samengevat, vari毛ren van de noodzaak om sociale, culturele, technologische en ecologische dimensies te integreren tot het erkennen van experimenteren als een permanente bestuurspraktijk. 鈥淰oor mij is die laatste les misschien wel de belangrijkste鈥, aldus Wieczorek. 鈥淰ooral in de context van het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen die van nature complex, onzeker en waardegedreven zijn.鈥

Steden zijn plaatsen waar energie, mobiliteit, huisvesting en vele andere systemen met elkaar verweven zijn om maatschappelijke functies te vervullen. Snelle successen en ge茂soleerde initiatieven helpen niet bij het omgaan met tegenstrijdige agenda's. Praktijkgerichte, sociaal-technische experimenten bieden ruimte voor collectief leren over wat werkt en voor het uitproberen van nieuwe vormen van organisatie van het stadsleven. Door burgers in staat te stellen hun eigen idee毛n te realiseren, kunnen we onze steden leefbaarder, aangenamer en meer gemeenschapsgericht maken.

/

Tien lessen voor stedelijke experimenten:

鈥    Integreer sociale, culturele, technische en ecologische dimensies.
鈥    Bevorder sector overschrijdend leren.
鈥    Breng professionele en burgerkennis in evenwicht.
鈥    Erken de politiek van experimenteren.
鈥    Daag de concepten van het mondiale Noorden uit.
鈥    Ga in op de omstreden aard van collaboratief leren.
鈥    Omarm formele en opkomende bestuursmechanismen.
鈥     Kies voor genuanceerde, pluralistische benaderingen van schaalvergroting
鈥    Erken experimenteren als permanente bestuurspraktijk
鈥    Ga verder dan projectificatie

Aangezien de lessen zijn gebaseerd op een groot aantal experimenten in zeer uiteenlopende settings, contexten en locaties, hebben ze een universele waarde. Wieczorek deelt haar idee毛n over hoe deze bevindingen relevant zijn voor de duurzaamheidsagenda van de 黑料福利网.

Op weg naar een duurzame 黑料福利网

De eerste les is dat we verder moeten kijken dan techno-optimisme: de opvatting dat technologie het universele antwoord is op alle problemen. Grote maatschappelijke uitdagingen zijn namelijk van nature sociaal en politiek van aard. Daarom moeten we meer het belang gaan inzien van sociaal-technisch experimenteren, waarbij technologie wordt ontwikkeld in samenwerking met de mensen die er gebruik van gaan maken.

De tweede les gaat over systeemdenken. We hebben sector overschrijdend leren en samenwerken nodig, omdat maatschappelijke uitdagingen niet kunnen worden aangepakt in disciplinaire en organisatorische isolatie.

Een derde les betreft de dominante perceptie van technologie als neutraal en apolitiek, legt ze uit. 鈥淲e moeten ons ervan bewust zijn dat technologie, hoe eenvoudig of geavanceerd ook, menselijke waarden, keuzes, afwegingen en machtsverhoudingen in zich draagt. Gezichtsherkenningstechnologie wordt bijvoorbeeld gepresenteerd als een neutrale methode om mensen te identificeren om veiligheidsredenen, maar er zitten bepaalde waarden en beslissingen in verwerkt.鈥

Algoritmes kunnen worden getraind om bepaalde etnische gezichten en kenmerken te herkennen, en andere niet. Dit weerspiegelt de veronderstelde prioriteiten bij het ontwerpen van de technologie en kan bepaalde demografische groepen benadelen of bevoordelen. Er bestaat ook een risico op schending van privacy, zelfs als gezichtsherkenning meestal voor een goed doel wordt gebruikt. Aangezien technologie ons leven ingrijpend be茂nvloedt, moeten we bij het ontwerpen ervan actief een ethische radar toepassen.

Deze observatie houdt verband met de noodzaak van reflexiviteit. Als onderzoekers zitten we in een vicieuze cirkel van 'publiceren of ten onder gaan鈥. Maar om ervoor te zorgen dat universiteiten maatschappelijke impact hebben, moeten we ruimte cre毛ren en andere manieren erkennen waarop onderzoekers waarde kunnen toevoegen aan de samenleving dan alleen maar streven naar wetenschappelijke publicaties. Experimentele betrokkenheid bij de maatschappelijke context is niet alleen lonend voor de samenleving, maar ook verrijkend voor de wetenschap.

Het belang van zelforganisatie is een vijfde les die de duurzaamheidsambassadeur wil benadrukken. 鈥淥ok in een universitaire context zijn bottom-up initiatieven veel krachtiger dan top-downactiviteiten.鈥 In 茅茅n adem benadrukt Wieczorek het belang van leiderschap en de onmiskenbare rol van het mobiliseren van visie. 鈥淲e moeten experimenten de ruimte en de richting geven om te groeien en te bloeien.鈥

Wieczorek past deze lessen al toe in haar werk als duurzaamheidsambassadeur van de 黑料福利网. Ondertussen zullen de coauteurs van het artikel hetzelfde doen in andere organisaties. Sommige van mijn medeauteurs zijn lid van het IPCC. Zij zullen deze lessen meenemen in de processen en rapporten van het IPCC.

Volwassen vakgebied

Al met al is Wieczorek erg tevreden met de publicatie. 鈥淰oor iemand die het vakgebied vanaf het begin heeft zien ontstaan, laat dit artikel zien dat het onderzoek naar duurzaamheidstransities als vakgebied volwassen is geworden. Een paar decennia geleden zijn we begonnen met studies van afzonderlijke experimenten. Later zijn we, op zoek naar patronen en om de dynamiek van experimenten te verklaren, begonnen met het opzetten van grotere databases.鈥

En nu zijn we op een punt gekomen waarop we dit soort metastudies kunnen uitvoeren die leiden tot concrete aanbevelingen voor toekomstig beleid. Bovendien laat het feit dat deze sociale wetenschapsstudie is gepubliceerd in een tijdschrift van de Nature-familie zien hoe de bredere wetenschappelijke gemeenschap dit soort onderzoek omarmt. Dit is een hoopvol teken dat mensen echt ge茂nteresseerd zijn in hoe problemen kunnen worden aangepakt die niet alleen met technologie kunnen worden opgelost.

Publicatie:

Raven, R., von Wirth, T., Bai, X., Bulkeley, H., Farrelly, M., McCormick, K., Novalia, W., Voytenko Palgan, Y., & Wieczorek, A. (2026).

Mediacontact

Meer over duurzaamheid

Het laatste nieuws

Blijf ons volgen