ºÚÁϸ£ÀûÍø

Voor ziekten die lastig te genezen zijn, zoals bepaalde vormen van kanker en auto-immuunziekten, kunnen RNA-geneesmiddelen veel betekenen. Maar dan moeten we deze medicijnen wel op de juiste plek in het lichaam zien te krijgen en dat is een grote uitdaging.

aNP-platform: de pakketdienst in het lichaam

Nanotechnoloog Roy van der Meel noemt zichzelf ‘een pakketbezorger van medicijnen’. Samen met hoogleraar Willem Mulder ontwikkelt hij nanodeeltjes op basis van lichaamseigen vetten en eiwitten die RNA-geneesmiddelen kunnen vervoeren. Zij halen hiervoor inspiratie uit het natuurlijke HDL-systeem, dat normaal gesproken cholesterol transporteert. Het resultaat is een soort medicijnbezorgdienst in het lichaam, het apolipoprotein nanoparticle (aNP)-platform.

‘Bij het bezorgen van pakketten zijn twee dingen belangrijk: de inhoud moet goed beschermd zijn en het pakket moet op de juiste plek aankomen,’ legt van der Meel uit. Omdat de nanodeeltjes grotendeels bestaan uit lichaamseigen materialen, veroorzaken ze minder bijwerkingen en verloopt de ‘bezorging’ efficiënter. Bovendien kunnen de nanodeeltjes worden voorzien van biologische ‘adreslabels’, zodat ze alleen worden afgeleverd aan specifieke immuuncellen of stamcellen.

Uitkomst voor auto-immuunziekten en kanker

Deze nanotechnologie is bijzonder geschikt voor de ontwikkeling van nieuwe immuuntherapieën. In plaats van zware chemotherapie die álle delende cellen aantast, kan het aNP-platform RNA-geneesmiddelen direct afleveren aan immuuncellen die kanker bestrijden. Of juist de immuunrespons dempen bij auto-immuunziekten.

Van der Meel ziet veel perspectief in in vivo chimeric antigen receptor (CAR)-T-celtherapie: het toedienen van nanodeeltjes die het lichaam zelf immuuncellen laten omvormen tot doelgerichte kankercellenbestrijders. ‘In tegenstelling tot de huidige ex vivo CAR-T-celtherapie zou dat veel goedkoper zijn en ook geschikt zijn voor de behandeling van bijvoorbeeld auto-immuunziekten.’

‘Ik geloof in de potentie van nanotechnologie om immuuncellen te activeren zodat ze gericht achter tumorcellen aangaan.’

Roy van der Meel – universitair hoofddocent Precision Medicine

De samenwerking tussen ºÚÁϸ£ÀûÍø en Radboudumc maakt snelle doorontwikkeling van labprototypes tot patiëntentoepassing mogelijk. Om innovaties naar de kliniek te kunnen vertalen, richtte professor Willem Mulder de biotech-incubator op. Hier werken onderzoekers samen met investeerders en farmaceutische bedrijven.

Toekomst van personalized medicine

De aNP nanotechnologie heeft ook een menselijk gezicht gekregen. Toen collega Paul Janssen zijn zoontje Wies verloor aan hersenstamkanker, ontstond de Wies Alliance: een samenwerking tussen ºÚÁϸ£ÀûÍø, Radboudumc en het Prinses Máxima Centrum om de ontwikkeling van immuuntherapie voor hersentumoren bij kinderen te versnellen.

‘Voor deze tumoren bestaan nu nog nauwelijks behandelingen. Het is vaak niet mogelijk om in de hersenstam te opereren of medicijnen daar effectief te krijgen’, vertelt Van der Meel. ‘Het zou geweldig zijn als we daar in de toekomst wél een manier voor hebben.’

Over de toekomst van medische nanotechnologie is Van der Meel onverminderd optimistisch: ‘Met RNA-geneesmiddelen kunnen we snel persoonlijke therapieën ontwikkelen, zoals kankervaccins of zelfs behandelingen voor zeldzame ziektes via genbewerking.’

Zijn ambitie is helder: ‘Dat de ontwikkeling van onze nanotechnologie niet stopt na wetenschappelijke publicaties, maar uiteindelijk daadwerkelijk patiënten gaat helpen.’