Nieuwe type chip maakt ons minder afhankelijk van energieslurpende datacenters
In het project CONVOLVE bedachten onderzoekers manieren om krachtige AI-chips te ontwikkelen die complexe berekeningen lokaal uitvoeren. Dit heet edge-computing en maakt datacenters straks mogelijk (deels) overbodig.
Het doel van CONVOLVE was om een nieuwe manier te vinden om slimme, krachtige chips te ontwikkelen die AI-berekeningen dicht bij de gebruiker uitvoeren, in hun eigen laptops en smartphones. Het onderzoeksteam presenteert zijn succes op de ESSERC-conferentie 2026 begin september in Spanje, waar vertegenwoordigers van toonaangevende bedrijven als Nvidia met grote interesse zullen meekijken.
“We wilden een efficiënte chip ontwerpen en bouwen voor zogenaamde edge-computing”, legt hoofdonderzoeker Manil Dev Gomony uit. “Dit betekent dat een gebruiker die aan AI een vraag stelt, het model lokaal kan uitvoeren, op zijn apparaat aan de 'rand' van de cloud, in plaats van dit commando naar een extern datacenter ergens op aarde te sturen en een antwoord te ontvangen dat de halve wereld is overgegaan.”
We hebben snelle en efficiënte rekenkracht nodig voor de smart-hubs in onze woningen
Manil Dev Gomony, hoogleraar low power digitale hardware-ontwerp
“Daarnaast krijgen we steeds meer slimme apparaten in onze huizen (zonnepanelen, elektrische voertuigen, warmtepompen, energieopslag in huis, enz.) die snel moeten bepalen wat de beste manier van werken is, gezien de netcongestie, energieprijzen en vele andere variabelen. We hebben ook snelle en efficiënte rekenkracht nodig voor deze hubs in onze woningen.”
Daarom ontwikkelden en produceerden Gomony en zijn collega's een krachtige chip om geselecteerde AI-berekeningen dicht bij de gebruiker uit te voeren: in zijn eigen apparaat én met een lager energieverbruik!
Edge-computing of rekenen in de cloud
Toen de ϸ-onderzoekers in 2022 met hun project begonnen, begon het gebruik van Generatieve AI (GenAI) al een vlucht te nemen. De is in 2026 verbluffend en stelt steeds hogere eisen aan de krachtige chips die in grote datacenters de enorme hoeveelheid berekeningen uitvoeren die nodig zijn voor het trainen en gebruiken (inferentie) van AI-modellen.
De bouw van die enorme datacenters, plus het gestegen energieverbruik en de enorme hoeveelheden water voor de koeling van die infrastructuur, heeft schadelijke effecten voor het milieu.
Dit zijn precies de problemen die Gomony en zijn collega's hopen op te lossen met hun revolutionaire benadering van chipontwerp en rekenkracht.
“De chips die tegenwoordig in cloud-datacenters worden gebruikt, zijn groot en worden extreem heet. Ze zijn daardoor veel te groot om in een laptop, smartphone of domotica-apparaat te passen. Bovendien vereisen deze datacenters krachtige ventilatoren en koelwater, wat een zware druk legt op lokale gemeenschappen en ecosystemen. Als we berekeningen juist dichter bij de gebruiker (on-device) uitvoeren, verbruiken we aanzienlijk minder energie dan wanneer alle verzoeken naar deze centrale supercomputers in de cloud moeten worden gestuurd.”
Andere ontwerpbenadering
Een van de dingen die het door de EU gefinancierde en door ϸ geleide heeft veranderd, was de methode om chips te ontwerpen. Ze ontwikkelden hun methodologie specifiek om energiezuinige chips te maken. Met onderzoekspartners in Leuven, Delft, Zürich en vele industriële partners met ieder zijn unieke bijdrage, slaagden ze erin de chip te ontwerpen en te bouwen die ze allemaal voor ogen hadden. En hun metingen bewijzen dat ze geslaagd zijn.
Gomony: “Binnen CONVOLVE gebruikten we een cross-layer ontwerpbenadering. Dat betekent dat het team in plaats van het AI-algoritme, de processorarchitectuur, het geheugensysteem en de schakelingen los van elkaar te ontwikkelen, deze lagen samen heeft geoptimaliseerd.”
“Dit stelde ons in staat om verschillende belangrijke aspecten van de eigenschappen van de chip (zoals nauwkeurigheid, programmeerbaarheid, verwerkingssnelheid, siliciumoppervlak en energieverbruik) vanaf het begin van het ontwerpproces in balans te brengen.”
Prototype-chip laten zweten
“We combineerden programmeerbare RISC-V-processors met gespecialiseerde AI-versnellers, waaronder geheugengerichte en neuromorfe computertechnieken, om ons te helpen onze doelen te bereiken. Dat was belangrijk omdat we de overdracht van data tussen het geheugen en de verwerkingsunits wilden verminderen. We deden dat bewust om energie te besparen. Dataverplaatsing is vaak een belangrijke bron van energieverbruik in AI-hardware, zoals onze chip.”
Gomony vervolgt: “Om te bewijzen dat we die doelen hadden bereikt, produceerden we prototypechips en evalueerden we hun werking, in plaats van alleen naar simulaties te kijken. Ons team paste realistische AI-workloads toe op de chip, zodat we echt konden zien hoe goed die presteerde. Onderzoekers maten energie-efficiëntie, doorvoer, latency, siliciumoppervlak en applicatienauwkeurigheid en vergeleken de resultaten met relevante bestaande ontwerpen, wat ons gelijk bevestigde.”
Daarom hebben we een betaalbaar, groen, goed ontworpen EU-alternatief nodig – en de chiptechnologie die in CONVOLVE is ontwikkeld, biedt precies dat!
Manil Dev Gomony, hoogleraar low power digitale hardware-ontwerp
Een Europees antwoord
Er is een enorme explosie van rekenkracht gaande. Een van de maatstaven die worden gebruikt om rekensnelheid te beschrijven is de petaflop; één petaflop is één biljard (1.000.000.000.000.000) wiskundige berekeningen per seconde. In 2010 zou je hiervoor nog 625.000 iPhone 4's nodig hebben gehad. Tegenwoordig zou dit met dertig moderne smartphones kunnen, of één enkele gespecialiseerde AI-chip.
“Kijk hoe rekenkracht zich heeft ontwikkeld. Het berekenen van 1 petaflop was wat een supercomputer tien jaar geleden kon doen,” vervolgt Gomony. “Dit is het soort rekenkracht dat Amerikaanse techgiganten nu beschikbaar stellen aan consumenten. Met alle negatieve bijwerkingen van een zeer slechte batterijduur en zware, grote apparaten.”
“Daarom hebben we een betaalbaar, groen, goed ontworpen EU-alternatief nodig – en de chiptechnologieën die in CONVOLVE zijn ontwikkeld, bieden precies dat! Ik geloof dat zowel ons ontwerp als onze methodologie zullen bijdragen aan de concurrentiekracht van Europa op het gebied van smart edge computing-processors. En onze industriële partners hebben het voordeel dat zij als eersten onze nieuwe chips kunnen proberen en onze methodologie toepassen op hun expertisegebieden.”
Het team van Gomony presenteert zijn werk en resultaten op de ESSERC in september. “Een van onze promovendi, Rick Luiken, zal ons Europese antwoord presenteren op wat er gebeurt in de wereld van rekenkracht. Het delen van ons onderzoek op deze conferentie is de kroon op ons werk.”
ϸ als motor van Europese concurrentiekracht en veerkracht
De komende jaren moet Europa flink aan de slag om haar innovatiekracht, economische groei, soevereiniteit en welzijn te behouden. Onderwijs, onderzoek en innovatie gelden hierbij meer dan ooit als dé fundamenten voor een stabiele en welvarende toekomst.
ϸ streeft ernaar bij te dragen aan het succes van Europa door samen te werken met strategische partners in Europa en actief deel te nemen aan Europese beleidsvorming door feedback te geven en deel te nemen aan relevante discussies.
Daarnaast neemt ϸ actief deel aan Europese onderzoeksprogramma's. Door samenwerkingen met toonaangevende academische en industriële partners wil ϸ de veerkracht en concurrentiekracht van de regio en van Europa vergroten.
Foto: Bart van Overbeeke
Het laatste nieuws